fbpx
Ciekawostki

Upragniony powrót do Ojczyzny – 10 faktów z historii oswobodzenia Torunia!

Zgromadzenie wojsk polskich przed Ratuszem Staromiejskim (fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe)
Upragniony powrót do Ojczyzny – 10 faktów z historii oswobodzenia Torunia!
Mateusz Bąk
REAKCJE

18 stycznia 1920 roku Toruń po przeszło stu latach zaborów powrócił do odrodzonej Polski. Dziś mija 100 lat od oswobodzenia naszego miasta i wkroczenia polskich wojsk na czele ze Stanisławem Skrzyńskim, a później z generałem Józefem Hallerem. W jakich okolicznościach do tego doszło i jakie wydarzenia poprzedzały świętowanie z 18 stycznia? Poznaj 10 faktów na temat historii oswobodzenia Torunia! 

Przyjmuje się, że Polska odzyskała niepodległość 11 listopada 1918 roku. To jednak tylko symboliczna data. Tego dnia Rada Regencyjna przekazała Józefowi Piłsudskiemu zwierzchnictwo i naczelne dowództwo nad Wojskiem Polskim. Dzień później powierzyła mu misję utworzenia rządu narodowego, a 14 listopada pełnię władzy nad odradzającą się Polską. Odzyskanie niepodległości wiązało się jednak z kilkuletnim okresem walk o granice, niełatwym scalaniem ziem polskich, czy wewnętrznymi konfliktami i odmiennymi koncepcjami politycznymi. Zanim oswobodzono całe terytorium Polski upłynęło kilkanaście miesięcy, a nawet lat. Torunianie doczekali się niepodległości 18 stycznia 1920 roku. Jak do tego doszło?

1. Przełomowy dokument

Najważniejszym układem kończącym I wojnę światową był traktat wersalski. Porozumienie zawarte podczas paryskiej konferencji pokojowej, podpisane 28 czerwca 1919 roku, wprowadzało nowy porządek w Europie, ustalało rozmiar kary nałożonej na Rzesze i jej sojuszników, a także – co nas najbardziej teraz interesuje – kształty granic. Na mocy postanowień Niemcy miały oddać Polsce wiele określonych ziem, w tym tereny zabrane przez Prusy w pierwszym i drugim rozbiorze, a więc i Pomorze. Rozmowy z Niemcami w tej sprawie prowadził komisarz Naczelnej Rady Ludowej Stefan Łaszewski.

2. Samodzielna stolica 

1 sierpnia 1919 roku na terenie byłego zaboru pruskiego utworzono Ministerstwo byłej Dzielnicy Pruskiej, które służyło tymczasowej organizacji zarządu danych terenów. Zasięgiem obejmowało ono nowo utworzone województwo poznańskie i województwo pomorskie. Stolicą tego drugiego został Toruń. 17 października 1919 roku urząd wojewody pomorskiego objął wspomniany już dr Stefan Łaszewski.

3. Decyzja z samego Berlina

Niemcy zdawali sobie sprawę z postanowień traktatu wersalskiego, ale Toruń opuścili dopiero, gdy w mieście pojawiły się polskie wojska. Do tego doszło w styczniu 1920 roku. Najpierw jednak obie strony musiały przeprowadzić negocjacje, a właściwie ustalić ważne kwestie administracyjno-terytorialne. Zwieńczeniem rozmów było podpisanie 25 listopada 1919 roku w Berlinie polsko-niemieckiej umowy o przekazaniu Pomorza Polsce. Ustalono terminy i warunki organizacyjne wycofania wojsk niemieckich i przejęcia władzy przez polskie wojsko i przedstawicieli administracji publicznej.

4. Euforia mieszkańców

Decydujące działania rozpoczynają się 10 stycznia 1920 roku. Wtedy do Torunia przybyło trzech przedstawicieli Polskiej Komisji Odbiorczej, którzy w imieniu Naczelnego Dowództwa Wojsk Polskich dokonali formalnego przejęcia toruńskiej twierdzy. 14 stycznia przybyli pierwsi urzędnicy oraz wojskowi. Zwłaszcza ci drudzy dzień później przyodziani w żołnierskie mundury wywołali ogromne poruszenie i sensację na toruńskich ulicach.

5. Przejęcie Twierdzy Toruń

15 stycznia w kościele garnizonowym odbyło się pożegnalne nabożeństwo dla stacjonujących w Toruniu wojsk niemieckich. Przejęcie przez Polaków Twierdzy Toruń miało miejsce w samo południe o godzinie 12:00. Niemcy musieli znieść porażkę i przymus bezwarunkowego oddania tej – jak to określił niemiecki generał-gubernator – starej pruskiej fortecy. Porucznik Aleksander Markwicz wypowiedział wówczas następujące słowa – Odbieramy tylko to, co nam pruska przemoc wzięła. Panie generale, zaręczam panu, dopóki ostatnia kropla krwi popłynie w żyłach polskiego żołnierza, twierdza ta nigdy nie będzie pruską.

6. Upragniona niepodległość  

18 stycznia 1920 roku z Torunia ewakuowały się wojska niemieckie, maszerując głównie ulicą Chełmińską. W tym samym czasie odpowiedzialność bezpieczeństwa za mieszkańców objęły oddziały Straży Ludowej, które zgodnie z rozkazami miały zabezpieczyć pocztę, dworce i gmachy użyteczności publicznej. Mieszkańcy z kolei rozpoczęli dekorowanie miasta, by z jak największym entuzjazmem powitać Armię Polską. Zostają zbudowane 32 bramy triumfalne, ozdobione m.in. znakami cechów i towarzystw miejskich. Główne wejście do ratusza udekorowano wielką chorągwią z herbem Torunia.

7. Nowy prezydent 

Przejęcie Torunia przez wojsko polskie zasygnalizowały trzy salwy armatnie, które rozbrzmiały o godzinie 12:00 na lewym brzegu Wisły. Do miasta zaczęło się zbliżać co raz więcej polskich wojsk. Na czele wiwatujących i uradowanych tłumów stał Otton Steinborn. Tegoż samego dnia objął on stanowisko komisarycznego burmistrza Torunia. Pełnił tę funkcję do 9 lutego 1921. Tym czasem przez most kolejowy do Dworca Miejskiego dotarły dwa pociągi pancerne – „Wilk” i „Boruta”.

8. Salwy, przemówienia i Mazurek Dąbrowskiego

Jako pierwsza do Torunia od strony Inowrocławia przybyła Dywizja Pomorska dowodzona przez płk. Stanisława Skrzyńskiego. Następnie od strony Lubicza część II Dywizji Strzelców. Liczba wszystkich formacji wynosiła 24 tysiące żołnierzy. Polskie wojska zgromadziły się przed budynkiem Dworca Miejskiego i właśnie od tego wydarzenia plac ten nosi nazwę „18 stycznia”. Na uroczystość przybyło wielu torunian, w tym przedstawiciele toruńskich organizacji i stowarzyszeń. Wkrótce przemówienie wygłosił Otton Steinborn. Później nastąpił przemarsz na Rynek Staromiejski. Tam od kilku godzin czekali przedstawiciele władzy niemieckiej. Nadburmistrz Arnold Hasse oficjalnie przekazał władze nad miastem Polakom, oddając przy tym klucze do bram miasta. Na wieżach ratusza wywieszono polskie flagi narodowe, a zgromadzeni torunianie odśpiewali hymn narodowy.

9. Słynna Halleriada

21 stycznia do Torunia przybył dowódca Frontu Pomorskiego generał Józef Haller. Uroczystość powitania również odbyła się na placu przed Dworcem Miejskim. Po tym wyruszył pochód. Dowódca Błękitnej Armii wyruszył z placu udał się przez ul. Warszawską, plac i ulicę św. Katarzyny, Rynek Nowomiejski, ul. Królowej Jadwigi i Szeroką na Rynek Staromiejski. Defilada zatrzymała się przed pomnikiem Mikołaja Kopernika, gdzie generał Haller złożył wieniec laurowy. Następnie wraz z gospodarzami miasta – wojewodą Stefanem Łaszewskim i Ottonem Steinbornem, a także innymi gośćmi udał się na balkon ratusza, gdzie wygłosił przemówienie.

10. Honorowy Obywatel

Na zakończenie dnia odbyła się msza święta polowa, a następnie w Dworze Artusa raut ku czci Józefa Hallera – Honorowego Obywatela Torunia, który jest ściśle związany z powrotem miasta do wolnej Polski. Sztab Dowództwa Frontu Pomorskiego wyruszył pociągiem z Torunia do Grudziądza 23 stycznia. Co prawda wyzwolenie Torunia przebiegło bez krwawych walk pomiędzy wrogimi stronami, jednak data 18 stycznia 1920 na zawsze zapisała się na kartach historii naszego miasta.

Ciekawostki
Mateusz Bąk
@bak_mateusz

Redaktor działu sport, news i kultura. Ukryty w cieniu potrafi nadzwyczaj niespodziewanie zaatakować i przedstawia najszybszy tekst w mieście. Zajmuje się głównie koszykówką i siatkówką, nie stroni również od wnikliwych reportaży i historycznych ciekawostek

Więcej w dziale Ciekawostki

casino-3491253_960_720

Najpopularniejsze automaty do gier

Redakcja ChilliTorun.pl24 marca 2020
Josef_Thorak_-_Kopernikus2

Kolejny pomnik Kopernika w Toruniu?

Mateusz Bąk20 lutego 2020
07 - hak - obrotnica do spawania ZEWN

Szybkie i efektywne spawanie na miarę XXI wieku. Sprawdź, jakich przyrządów używają najlepsi i jak na nich pracują

Redakcja ChilliTorun.pl7 lutego 2020
players-green-football-football-match-football-pitch-sports-ground

Ludzie Sportu Związani z Lublinem

Redakcja ChilliTorun.pl4 lutego 2020
07 - afterweb - pozycjonowanie stron internetowych-Wrocław 2 ZEWN

Pozycjonowanie dla bystrzaków: czy w 2020 da się samodzielnie wywindować witrynę www na szczyt listy Google’a?

Redakcja ChilliTorun.pl30 stycznia 2020
mzk

O historii miejskich autobusów słów kilka

Mateusz Bąk18 listopada 2019
głowne wiersze

Jan Kasprowicz – wyjątkowy, polski poeta

Redakcja ChilliTorun.pl21 października 2019
123

Absolwent UMK w drodze na Koronę Ziemi

Mateusz Bąk8 września 2019
04 - nikostal - garaże blaszane drewnopodobne ZEWN

Naturalny wygląd da się wygodnie połączyć z funkcjonalnością i trwałością. Nawet w niepozornych budynkach gospodarczych

Redakcja ChilliTorun.pl7 września 2019